محمد حسين بن مهدى فراهانى
254
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
عمارت را با ريگهاى ريزهء الوان فرش كرده و به وضع نقاشى گل و بوته از ريگ بيرون آوردهاند و فاصلهء ريگها را با گچ بندكشى كرده . و اندرونى و بيرونى و باغچهها و باغى باصفا ساخته و اقسام گلها به عمل آورده . و اطاقها و مجالس مزين بزرگ خوب داشت كه مبلهاى ممتاز به وضع ايرانى و فرنگى و عثمانى در آنها بود . و شخص معين الملك بسيار خوش مجلس و خوشمشرب و خوشتقرير و خوش - تحرير و اهل صحبت به نظر آمد . كارهاشان را منتظم ديدم و اعمال افعالشان را به طريقهء عقل فهميدم . و مجالس متعدده با ايشان ملاقات دست داد ، منجمله در مسجد خان والده كه مخصوص ايرانيان [ است ] . و در آنجا تجار روضهخوانى مىكردند . و ابو الحسن ميرزاى معروف به شيخ الرئيس خراسانى ، بر منبر مىرفت و معين الملك هم براى ترويج تشيع و تجليل شيخ الرئيس ، به مسجد مىآمدند . و بايد معذور داشت كه پارهاى از مدح و ذم اشخاص را نمىتوان كما هو حقه نگاشت . « نه هركه هرچه داند ، گفتن و نوشتن تواند » ، « دانى كه چنگ و عود چه تقرير مىكنند » ، « فذره فى سنبله » . و در اين ايام توقف در اسلامبول حاجى ميرزا نجفعلى خان و بعضى تجار معتبر ، اين بنده و همراهان را دعوت نمودند و چند تياتر و تماشاخانه نيز رفتيم و به همه جهت توقف ما [ در ] اسلامبول پانزده روز كشيد . ادارهء روزنامهء اختر و از جاهائى كه در اين چند روز ديده شد يكى ادارهء روزنامهء اختر بود كه در خان والده است و پنج شش نفر اجزاء از قبيل كاتب و مترجم و غيره دارد . و رئيس اداره ميرزا طاهر است كه اصلا از اهل تبريز و رعيت دولت عليهء ايران است و منشى و بافضل و ساكت و پخته و ملايم و صاف و ساده است و سالهاست كه [ به ] اسلامبول آمده و متوقف گشته . سابقا تجارت داشت حالا هم فى الجمله سرمايهاى دارد كه بيشتر ممر معاشش از همان است . چون خوش - عقيده و متدين است خيرخواهى دولت عليهء ايران را از شرايط دين و ايمان خود مىداند ، اگر گاهى هم در روزنامهء خود از بابت دولت عليهء ايران چيزى بنگارد مقصودى جز دولتخواهى ندارد و اين را يك نوع از خلوص عقيدت و وطنپرستى مىپندارد . دبستان ايرانيان و يكى دبستان اطفال ايرانيان بود كه چند سال است برقرار شده . و در اول برقرارى اين دبستان ، معين الملك ميهمانى مفصلى كرده ،